UA-64077478-1

Ok

En poursuivant votre navigation sur ce site, vous acceptez l'utilisation de cookies. Ces derniers assurent le bon fonctionnement de nos services. En savoir plus.

  • Antonin Bastard, Vita-Vitanta, e lo realisme narratiu

    (Batalèra aus Amics de la lenga d’Òc)

     

    Trobat dens lo n°9-10 de Seteme-Octobre de 1956 de la revista Reclams ua lectura hèra originau de Vita Vitanta de Miquèu de Camelat, hèita per Antonin Bastard, felibre gascon, membre deu Burèu de l’Escòla Gaston Febus, ensenhaire, qui avè alavetz lo prètzhèit de har recensions de la nautats literàrias de Gasconha mes tanben d’aulhors ; que’m brembi d’aver lejut ua critica de las lusentas deu Libre de Catòia, de Joan Bodon, publicada dens la medisha revista.

    Lo punt de vista de Bastard qu’ei, ce’m sembla, bèth drin descalat au par de çò qui s’èra hèit dinc adara dens los Reclams. Bastard chic qu’escrivè. De segur, Simin Palay e Miquèu de Camelat que l’encoratjavan, com ac hasèn soventòtas dab tots los autes « febusians ». E òc, que calè escríver e escríver enqüèra, abastar la tòca felibrenca. Per venciva, l’òbra màger de Bastard, — òbra critica esbarrisclada, malaja, qui’ns caleré arrecaptar —, qu’ei critica au sens qui’u balha la critica modèrna : destructurar l’òbra, la desvestir a de bonas, tà la poder analisar nuda nudanta : har un sembla acte cirurgicau e, enfin, la tornar hicar (o pas) dans lo briu d’ua comunautat literària dens la quau l’òbra espeleish, prava e viu.

     

    « Lo noste L. Couture qu’a escriut : «  Lo Gascon qu’a lo cap epic ». Non soi contra aquera opinion, mes totun l’apreciacion deu sapient qu’ei drin absoluda, e que seré miélher de díser : « Lo Gascon qu’a sustot lo cap epic, mes non pas tostemps ». L’òbra de Pèir de Garròs au sègle medish deus plan-hèits deu « gentilhòme » e tots los autes capdèths, be n’ei la pròva segura.

    Aver lo cap epic, lo Guilhem Ader qu’ac muisha plan, que vòu díser per noste : estar ahamiat d’accion o d’aqueras accions qui hèn escapar a l’anar de tot dia ; tad aqueth qui demora au cornèr deu huec, cap epic que’s devira per òmi aganit de tornar víver las accions en imaginacion. Aqueras hèitas quan vaden recits, que consèrvan aqueth sentir, com ac podem véder en çò de Bladé. Totun aqueth gost de l’epopèia n’ei pas sonque gascon ; mes, çò qui ei pro de noste, qu’ei ua presentacion realista de l’epic en ua mòda briga hastiau, mes a bèths còps « brutau ».

    En çò deus nostes autors, lo realisme que vien d’ua narracion arretienguda, e per braca que sia, arrapadora, esmavedera ; la netetat e lo nhac deus detalhs que balhan ua aparéncia de brutalitat a personatges e a escènas. Atau, qu’avem definit çò que podem aperar « un realisme narratiu qui tira de soca e qui non a que har dab lo naturalisme e lo verisme literaris nascuts mei tard. Qu’òm tròba un ordi realista pro vesin deu noste dens la poesia narrativa de Mirelha, mes ací qu’ei banhat dens « un flot de tendresse », segon lo mot de Robèrt Lafont, com si Bladé e Despourrins èran honuts amassa per engèni mistralenc.

    Possibilitats de realisme narratiu que s’encontravan de segur au miei deu sègle darrèr dens tots los parçans d’Òc ; non cau pas bresbrombar que desempuish l’atge deus trobadors lo realisme en generau qu’estó lo sol ligami de continuitat dens la literatura occitana. Non sembla pas totun que lo realisme narratiu aja hèra escoliat sus las cantèras deu Ròse. Marcèu Decremps eth tanben beròi critic deu Malhanenc, que discoriva l’aute ser de l’enfluéncia de la literatura d’Òc sur la d’Oil, dont l’exemple mei conegut ei lo d’A. Daudet. Aqueth qu’estilizè dens los sons contes tota ua forma de dits provençaus. Mes, causa curiosa, Daudet eth medish qu’enfluencè a bèras vegadas los autors d’Òc e au cap d’aquera recolada que s’ei horgat (hargat) lo mite de la bona Provença e deus bons Provençaus. Lo realisme narratiu, lo fatalisme a l’antic, dont lo Daudet e ns’amuishè la fòrça dens lo cap d’òbra de l’ « Arlésienne », qu’estom estujats e de l’endom sentimentau qui retirava d’aqueth de la Chèvre de M. Seguin, qu’estom, qu’èm enqüèra hartats.

    De Desporrinaires qu’avom tanben tròp hèra florada per noste, mes de nada poesia non parlam uei, sonque de la Vita-Vitanta de Miquèu de Camelat. Qu’avem aquiu un libe de 180 pajas, gran format, qui compren 38 recits, de longor pòc desparièra, parescuts permèr dens los Reclams. La cuelhuda non sembla pas definitiva puishque quauques autes tròç estón publicats desempuish dens la medish revista. La màger partida deus « còps de calam » que’s plaçan de cap a 1890 en ua tempsada on los cambiaments esconomics e sociaus guaire n’avèn mudat la vita, la Vita-Vitanta d’alavetz, e la de uei drin tanben, que Camelat e ns’escriu. A vegadas, que legem vertadèrs recits com « lo nòvi torrat », dont coneishem l’entrada e la sortida. En d’autes, la hèita qu’ei mei prima, lo hiu mei malaisit a seguir, com Lo qui bèstias se crompa o Lo qui lèit aurà.

    Tà entrar de cap entà gahà’n la pregondor, que cau forçà’ns un chic. Dauvuns qu’an dit que quauques tròç èran estranhs, tròp localizats a la vath d’Azun e a la soa gent. La maucutada qu’ei eiretada per segur d’ua formacion, on meilèu d’ua desformacion, balhada per ua literatura de capvath. La vita deu petit monde qu’ei estada despuish los Misérables au mensh, un « leit-motiu » deu roman qu’èra moralisaire e que n’ei demorat. Mei tard lo naturalisme qu’a muishat la vita deu pòble sofrent, nafrat per l’industrialisme capitalista. Mes las observacions psicologicas que son pregondament analisats (lhèu per’mor que los autors non los coneishen pro) e que demoran shens vita lor e shens arradits a ua tèrra.

    Riales que son los romancièrs qui’s son escaduts dens ua vertadèra evolucion deu monde deus vilatges, e, en tot cap, non son pas los mei coneguts. En per’mor d’aquò los dramas petits e grans descriuts per Camelat non s’encontran pas dens los tròç causits deus « manuels » educators de la sensibilitat literària.

    En çò de M. Camelat nada moralizacion. L’autor, que sia eth lo disedor o que hasquia parlar a quauqu’un, que demora un testimòni imparciau de la vita vitanta qui poderé estar la soa, dont los actors e son de la soa raça. N’ei pas un òmi de la vila viengut har l’estima deus d’Arrens espià’us peu horat d’ua maishanta bajaula. Qu’ei de l’endret, vertat que senteish com los d’aquiu, que’us descriu taus com sons shens nat partit pres : quauques còps, totun, dab un arregost de fatalisme, per’mor que pensa que la vita qu’ei atau e que cau deishar passar « la boharada » ; d’autes còps dab drin d’ironia com dens Qui non hè en estar porin on vedem a un paisan malastruc tirà’s deu puishèu e partir tà las Americas, tornà-se’n e vàder rossin pro a l’aise, entertant qui… L’ironia qu’ei màger enqüèra dens Los Cicles Aviator, qu’ei meilèu trufandèra, mes lo cas qu’ei unic.

    A vegadas, lo calam deu poèta que’s desvèlha ; au cap deu recit sus Moreta que sap en quauques arregas pintrar lo dia d’abòr lavedanés drin dolent, mei adolentit enqüèra per l’arrenilhet de la prauba gèga esbarrida.

    Au som de tot, Camelat qu’ei lo mèste deu realisme narratiu don avem ací los tròç mei bèths de la nosta literatura. Qu’avem parlat de narracion « brutau », qu’òm poderé autanplan botar en relhèu quant estó cruda la vengença de la Marion qui non volè desbrembar la hèita qui la saunava tostemps. Òc ben òc, crudautat gascona, iberica autan ben per lo semblar dans las escarnidas deu Lazarillo de Tormès. Picarisme dongas, que descorbrim, e mei luenh ua tragedia esconuda dab la vielha lèda deu Nòvi torrat qui a maugrat de la soa rèuma amorosa e sap demorar la dauna, har sacrifici per la neboda ; sentit epic enfin dab Lous dòus deu pair, lo recit mei capvirant bessè. Deu chic en mots que sòrt lo hèra en entensitat.

    En tot legér la Vita-Vitanta que’m soi avisat de pensar que las honts permèras d’aqueth realisme narratiu que chorravan de la tendéncia nativa deus gascons entà la descripcion. Vejatz a la gent de noste, quauqu’arren qu’escad, qu’espian e autanlèu despuish que’s botan a descríver, a tornar presentar l’escèna en ua mòda drin esnudida. Camelat, eth medish, a qui parlavi deu son libe, que m’assegurava que los sons  recits qu’èran la partida de la soa òbra qui l’avèn costat lo mensh de tribalh : n’avó sonque (au mensh qu’ac credè) a tornar escríver çò qu’avè sabut o observat per bona escadença. Aqueras experiéncias que’u semblavan apartiéner aus personatges viscuts e non pas ad eth. Belhèu, lo poèta qui ei que’s hè de l’òbra d’imaginacion ua idea pro estrenhuda e eth, tròp modèste, que’s desbremba la soa part de creacion dens l’observacion de la hèita, dens lo poder d’estar esmavut e de tornar esmàver, enfin dens la composicion literària.

    Dens ua auta batalèra ací medish on presentavi la Literatura Gascona, que digoi en tot acabar que la caracteristica deus escrivans gascons que’s trobava dens las lors qualitats descriptivas ; que hornirí : lo descriptiu que pòt estar epic o liric, tragic o comic, leugèr o pregond, religiós o profana. Dens las narracions de Vita-Vitanta qu’avem tot açò, de çò qui tòca a las causas sacradas.

     

    Abriu de 1956.