Vacanças

Un compartiment d’autes còps. Duas banquetas vis-a-vis qui’s parlan ad escurs quan lo trin desalenat e s’estanca dens bèra gara assomelhada, uei lo dia desbrombada. Que senteish a la sudor agra de viatjadors atucats. A còps, un embaume de hemnòtas vestidas de mòda qui passan e contrapassan, que’u hè hasti. Arron, los sons oncles enqüèra joens, que caplhèvan tà arcalhar, au panat, ua « dauna », ua « beutat », « ua parisiana » harolèra qui’n va, a plaser, peu correder tà se’n tornar tà las « prumèras »… La mair, tranquilla, que se n’arrid. La tanta Janina, la sòr, que boha, ne se’n pòt pas mei, e que crida l’òmi qui capbaisha sus pè, en morganhar quauques « mots lèds »... « Qu’ac cau totun, non ? » ce ditz, en lèu hornir « Ne’m haràn pas díser que n’èra pas beròja ! » Que hè calor, non pas com a lor, non aquiu que hè caumàs, gohor. Per’mor d’aquò que sudan hèra e que’n son tots bèth drin vergonghós. Mairbona desvelhada que’u demanda se Lorda ei en vistas. Que sòrten de passar Tarba… « Non Memé, ne te’n des pas, ne va pas trigar ! » ce’u torna lo mainatge.
La tribú qu’ei lassa : aqueth viatge, prumèr viatge d’ua vita qui’n vederà d’autes mei dolorós, murtrèrs que’us pareish passar los tèrmis de la loa paciéncia grana. Segur, ger e delà-ger, la traversada d’ua mar en·holiada per ua tempèsta estranha, que’us a abladats, mes aquiu qu’ei tròp ! Eth, sèt ans en seteme, que voleré qu’aqueth « rapide » n’acabèsse pas jamei la soa corruda : ua navèra benalèja de Tintin… Mes los « grans », los parents e los autes, qu’an tostemps rason. Alavetz ? Tanta Simòna que l’ac a dit en traucant Tolosa : « Tu, totun, b’ès urós ! » Hens los longs cutorns qui canterejan l’arriu verdós, lo trin, com un piton constrictor, non dèisha de desatormerar los sons aneràs bluàs…
De Pòrtvendres on lo naviu arribat d’Acerà los abandonè suu cai, muts, esgarats, cercant en de batles un Nòrd, un Sud, en tot temptar de compréner la lenga deu parçan, qui auràn — qu’ac creden — a emplegar a tota fòrça, e qui pensan non pas aver entenut a parlar, e qui ei totun la medisha que la deus lors pairans, que’s pausan un sarròt de questions qui’us esglachan, qui’us son un empach suu camin de la gara on un trin, ce’s pareish, los espèra.
Qu’èra abans que la Guèrra d’Argeria e vadosse l’actualitat escosenta d’ua metropòli flaunhaca ; la França de Marcel Cerdan, de Charlie Gaul e de Fausto Coppi, idòlas d’un pair qui’us vedó a s’amassar victòrias e medalhas l’abòr passat. França : un país dont serén fièrs se ne’s sentivan pas desbrombats e mespresats, ua Nacion grana e nafrada qui viu las prumèras annadas pègas de l’« après-guèrra »…
La nueit bèra e trista. Lo seren limaishord, estofader de julhet que geta los sons linçòus sus la vath deu Gave. Còp sec, lutz, centenats, las lutz deu sanctuari de Lorda qu’enlugarnan l’airau misteriós, escuranhós, adromit de « la vila de Bernadeta ». Sobte, la familha sancèra que’s lhèva e que s’abalòta contra la vitra. La velocitat, la frescor qu’entra e que’us morfia. Los mots, d’autes mots, ua auta lenga qui eths e masèran. E çò qui veden ? Pauhicats, que son totun aconortats, lo viatge « au cap deu monde » que s’acaba enfin…
Eth no’s vòu adromir, que vòu har rampèu, espià-d-ac tot. Mairbona que se’n da : las maletas, los canarís, e çò d’aute ; « lo paraploja ! » qui n’ pas emplegat que dus o tres còps en un cinquantenat d’annadas. Eth que’u tien la man, ua man vielha, ahroncilhada, ua man qui se’n ved tà tiéner lo vielh centèr, ua man de mair anoïda qui a tròp lavat, tròp netejat, tròp estruçat. Que caplhèva e que planta los sons uelhs fatigats sus la fòto negra e blanc plaçada suu cap de Tanta Simòna qui gaha l’alet : qu’ei ua vista de Lorda !
Partits d’acerà tà arribar aquiu, au ras. Lo pair que’us ditz — qu’ei lo lor capitani —, qu’an a aprestar lo « desbarcament » — que desbarquè a Tolon, en aost de 1944… Lo seguissi que ralenteish, puish còp sec que s’arrèsta suu pic. Ua votz laniva, mascluda, desformada, que’us alarga : « Coarrasa-Nai, Coarraze-Nai ! Cinc minutas d’estanc ! » La tribú que devara. Lo pair que’u se pren, que’u se potoa e que’u pausa suu fèrme. La nueit cauta, lasciva, ua nueit incèrta, qu’entra caphens lo son joen bonur : qu’ei la soa prumèra minuta de vacanças.

SJ, Julh de 2008